Sevgili Türkçemiz

Temel beceriler, kelime ekonomisi, ifade zenginliği, basit sözcüklerden sakınmak…

 

1- “a, an” belirteçleri gölgesinde “bir”

“Bir” sözcüğünü kullanmak için “bir, tek, özel, belirli veya sayılı” olmak gibi kriterler aranmalı. İngilizcede her belirteç gördüğünüzde “bir” yazmayın. Çoğul ifade edebileceğiniz isimleri “bir” ile tekil yazmayın, “bazı, çeşitli, benzer, vb.” ile tamlayabileceğiniz yerlerde “bir, birçok” yazmayın.

Ne zaman kullanılır?

  • –      Sayarken
  • –      Tanımlarken
  • –      Gerçekten bir ve tek ise
  • –      Rica ederken
  • –      Hikâyelerken

2- “To/For” – “için” ve “amacıyla”

  • •            “için” daha direkt, birebir ve neden-sonuç ilişkileriyle sınırlanabilen, tanımlanabilen durumlarda kullanılır.
  • •            “amaç” daha kapsamlı, daha karmaşık ve sadece cümlede bahsedilen “neden-sonuç” ilişkisiyle sınırlanmayan durumlara uygundur.
  • •            “amacıyla” ile değişebilen her “için” sözcüğünü değiştirmek için “düşünmeye” değer. Başka bir ifadeyle, “amacıyla” ile değiştirilebiliyorsa değiştirseniz iyi olur.

English: Ali applied for the university.

Klasik: Ali üniversite için başvurdu.

Dragoman: Ali üniversiteye başvurdu.

Açıklama: “Apply for” kalıptır, “başvurmak” anlamına gelir, “for” bir prepozisyondur, bu çeviride düşer.

English: John bought new equipment for improving our capacity.

Türkçe: John kapasitemizi geliştirmek amacıyla yeni cihazlar aldı.

Açıklama: “için” yerine “amacıyla” yazmamızın iki nedeni var. Birincisi ifadeleri çeşitlendirmek için. Sürekli için yazmak sıkıcı oluyor. İkinci nedenimiz ise fiilin önemine ve hedefin karmaşıklığı: böyle cümlelerde için yerine amaç, hedef, gerekçe, düşünce, plan gibi alternatiflerle çeviri yapmayı tercih ediyoruz.

3- “have – has” – var

  • •           Have/has otomatik olarak sahip olmak diye çevrilmemelidir.
  • •           Have/has aynı zamanda yardımcı fiildir
  • •           “own/possess” ile yer değiştirmiyorsa “sahip” yazmayın

Sahip olmak filli Türkçemizde var/yok kombinasyonu ile çok şık ifade edilebilir. Kendinize şunu sormalısınız, “sahip” sözcüğünü eklememe gerçekten gerek var mı? Ve, “sahiplik” aslında neyi ifade eder?

Benzer şekilde, iki elim iki kulağım var, deriz (sahibim demeyiz – İngilizcesi “have”, dikkat ediniz). Param yok deriz, değil mi? Paraya sahip değilim gibi bir cümle düşünebiliyor musunuz?

Have + noun formatının çevirisinde sıkça yapılan hatalar:

Have fun: eğlenmek (bakınız, hiç olmak veya sahip olma kullanmadan bazen isim – fiil dönüşümü gerçekleşiyor, siz de çevirilerinizde bu tür dönüşümler mümkünse kullanın, dilinizi zenginleştirin.)

Have an impact: etkilemek (mümkünse direkt fillle ifade etmeli), etkisi olmak (yerine göre kullanılabilir,

4- Yinelenen basit sözcükler

Birden fazla basit sözcüğün ideal bir metinde aynı paragrafta kullanılması ifade zayıflığıdır. Başlangıç düzeyindeki yazarlar veya mesleğin doğası gereği orijinal metinle sınırlanan çevirmenler için bu sınır aynı cümlede birden fazla basit sözcük kullanmama” prensibiyle kolaylaştırılabilir. Diliniz esnekleştikçe basit sözcüklerin yardımına daha az ihtiyaç duyarsınız.

  • •           Birden fazla basit sözcüğün ideal bir metinde aynı paragrafta kullanılması ifade zayıflığıdır.
  • •           Kısıtlı kullanım: “olan, bulunan, yapılan, bu konuda, ile ilgili, hakkında, herhangi, şu an, her, alan”

 •            Tifon, a respected fuel retailer, currently owns and operates 36 well positioned fuel stations all over in Croatia.

•            Saygın bir perakende yakıt şirketi olan Tifon şu an itibariyle Hırvatistan’ın her köşesindeki uygun noktalarda yer alan 36 adet yakıt istasyonunu elinde bulundurmakta ve işletmektedir.

Dragoman: Saygın perakende akaryakıt şirketi Tifon, halen Hırvatistan geneline yayılmış çok iyi konumlarda 36 akaryakıt istasyonunun sahibi ve işletmecisidir.

 

5- Sıralı İsimlerin Ekleri

Sıralı isimler ek aldığında, özellikle çoğul eklerinde çoğul ekini sadece en son sözcüğe eklemek yaygın bir yazı dili alışkanlığıdır. Eğer özne ile karışma riski yoksa ve sıralananları özellikle vurgulamak istemiyorsanız bunun yanlış olduğu söylenemez. Ama basın bültenleri gibi her sözcüğü bir şeye vurgu yapan metinlerde bizim yaklaşımımız ekleri virgülle ayırdığımız diğer sözcüklere de koymaktır.

İngilizcede bu tür ekler olmadığı için çeviri metinlerde gözden kaçabilir, özen gösterin.

Örnek:

WWF çevre ve doğal kaynakların savunucusudur.

WWF çevrenin ve doğal kaynakların savunucusudur.

 Ayrıca:

  • Yol açmak, neden olmak, sebep olmak olumlu/olumsuz yan anlamları nedeniyle birbirlerinin yerine serbestçe kullanılamazlar.
  • “Include” – “içermek” olmayabilir

English: The unit includes an integral screen.

Klasik: Ünite entegre bir ekran içerir.

Dragoman: Ünitenin entegre ekranı vardır.

 

  • Yüklem çoğul mu tekil mi?

Özel isimler, kişiler, önemli olaylar, kurumlar için özne çoğulsa yüklem de çoğuldur. Nesneler, sıradan olaylar ve durumlar için özne çoğul dahi olsa yüklem tekil bırakılır.

Ayrıca, saygı veya kinaye amacıyla tekil özneler de çoğul yüklem alabilir.

Ör: Ağaçlar yapraklarını döktü.

Ör: Bakanlar meclise geldiler.

Ör: Ümit Beyefendi iyiler mi, acaba!

 

  • “İle” bitişik mi ayrı mı yazılır?

“ve” ile yer değişebiliyorsa “ile” ayrı yazılır. Bunun dışındaki durumlarda veya beraberindeki isimleri/nesneleri vurgulamayı amaçlamıyorsanız bitişik yazın.

Hata: Onu başarıları ile anacağız.

Dragoman: Onu başarılarıyla anacağız.

Ali ile Mehmet geldi. Ali ve Mehmet geldi.

 

  • “Ya da” mı “veya” mı?

Yazı dilinde “veya”, konuşma dilinde “ya da” kullanılması önceliklidir. “veya”larınız bitince veya çoğalınca “ya da”lara başvurun.

 

  • Her “and” “ve” ile çevrilmemelidir

İngilizler “and” diyebilir, oysa Türkçemizin “olarak, olup, yaparak, vs.” bağfiilleri vardır.

 

Anahtar Tavsiyeler

•            Bir, için, sahip, var gibi sözcükleri dikkatli kullanın

•            Basit sözcüklerden sakının

•            Çevrilemeyenleri dönüştürün

•            Fiili bulun

•            Eşanlamı bulun

•            Türkçenin eklerini kullanın

One Comment

Yorum yapmak ister misiniz?

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.