Simultane Çevirmen Seçim Kriterleri

Güvenilir bir simultane çeviri ekibi nasıl kurulur? Simultane çevirmenlerde aranması gereken kalite kriterleri nelerdir?

Geçen gün çalıştığınız çevirmeni tekrar aramak ideal çözüm müdür? O müsait değilse bir arkadaşını tavsiye etmesini mi istemeli? Kendisi iyi çevirmen olanın eşi veya kardeşi de iyi çevirmen olur mu? Simultane çevirmen ekibini kurarken tanışıklık, arkadaşlık ve denenmişlik dışında kullanacağımız somut kriterler neler olmalı?

Simultane çeviri kalite kriterleriyle ilgili akademik yaklaşımımı yansıtan ve üniversitedeki derslerimden derlediğim farklı makaleler planlıyorum. Bu makalelerin pek çok açıdan faydalı olacağına da inanıyorum. Bugün, çeviri şirketi yöneticileri, çevirmen koordinatörleri ve etkinlik planlayıcıları için pratik bir çerçeve sunmak amacıyla aşağıdaki modeli paylaşıyorum. Modelin özeti; işin önem ve zorluk derecesine göre çevirmen seçmektir.

Simultane çeviri, en zor, en ciddi mesleklerdendir. Bir toplantıya simultane çevirmen seçmek ve görevlendirmek büyük bir sorumluluktur. Hatanın geri dönüşü olmadığı gibi, atanan çevirmenin salonda ben bunu çeviremiyorum deme lüksü yoktur. Acaba bu işin altından kalkabilir mi; hangi çevirmen, hangi işe uygundur, nasıl seçmeli? Ya çevirmen yapamazsa, ya şikayet alırsak gibi endişeler son derece haklıdır. Simultane tercüman seçmek hiç de kolay bir iş değildir.

Dragoman’da geliştirdiğimiz ve önerdiğimiz en makul simultane çevirmen seçim yolu 1, 2, 3 / A, B, C modelidir. Bu modelde, işleri 1, 2, ve 3 zorluk seviyesine ayırıyor, çevirmenlerin işe uygunluk derecesini A, B, C olarak kabul ediyoruz. Altını çizerek tekrar ediyorum, çevirmenin kalitesini veya meslektaşından mutlak üstünlüğünü değil, bahis konusu işe uygunluğunu derecelendiriyoruz.

Kendinize sormanız gereken ilk soru bu iş ne kadar önemli (veya ne kadar zor) sorusudur? İşler 1., 2. ve 3. önem / zorluk derecesine göre sınıflandırılır. Daha kolay anlaşılması için örnekler vereyim. Bir holding yönetim kurulu toplantısı veya diplomatik ziyaret için tercüme 1. önem derecesindedir. Fuar standında ardıl çeviri yapmak veya fuar sırasında bir söyleşiyi simultane çevirmek ise 3. zorluk derecesindedir. Avrupa Birliği projelerinde simultane tercüme çoğunluk itibariyle 2. zorluk derecesindedir. Zorluk ve önem algısı biraz kişisel bir konudur elbette. Verdiğim örneklerin aksini gösteren durumlar da olabilir. İşte o nedenle simultane çevirmenleri seçen koordinatörlerin makul inisiyatif alabilen, çok öngörülü, seçici ve analitik profilde olmaları gerekir.

Bazı kurumlar ve yöneticiler, her işine en yüksek önemi verir; her işinde en iyilerle çalışmak isterler. Bu kurumlarda her zaman en iyi çevirmenler çalışmalıdır. Bazı kurumlar işlerini sınıflandırır. Örneğin, fabrika gezilerine farklı bir çevirmen çağırırken, şirketin gala yemeğine veya basın toplantısına daha üst profilde bir isim isteyebilir. Dragoman’dan her zaman en iyi, en yüksek profilde tercümanlar istendiğini gururla ifade etmeliyim. Hatta bazı müşterilerimiz günlük işlerde falanca firmayı arıyoruz ama genel müdürümüz için sadece sizinle çalışıyoruz diye özellikle ifade ederler.

Peki üst profil derken kastımız nedir? Daha şık ve zarif giyinen mi? Tavırlarıyla insanları ezen, tepeden bakanlar mı? Daha havalı bir okuldan mezun olan mı? Sosyal medyada daha aktif olan mı; kimdir üst profildeki simultane tercüman?

Dragoman’da bir çevirmenin A grubuna girmesi için en az 500 çeviri işgünü olması gerekir. Bu 500 günün dağılımı da önemlidir. 500 günün ağırlıklı bir kısmı iki Avrupa Projesiyle veya televizyonda canlı yayın göreviyle geçmişse; karşımızda henüz A olmamış, ama son derece deneyimli bir B grubu konferans çevirmeni vardır diye düşünürüz. 1. zorluk derecesindeki finans zirveleri, basın toplantıları, yönetim kurulu toplantıları, tahkim duruşmaları, yatırımcı roadshowları ve uzman katılımlı medikal toplantılara hazır olması için bu meslektaşımızın bir müddet A grubu bir çevirmenin yanında 1. kategori işlerde çalışmasını bekleriz. Elimizde iş varsa o tür işlere A grubu tercümanla beraber göndeririz ki kulağı ve dili alışsın.

A grubuna girmek için sadece 500 gün yetmez. Çevirmene iş vereceğimiz konuda daha önce 50 gün sözlü çeviri yapmış olması, eğer bu mümkün değilse bağlantılı konularda en az 150 işgünü olması gerekir. Örneğin, nöroloji alanında bir ilaç lansmanı ve beraberinde uzman doktorların katılacağı bir panel var. Bu panelde simultane çeviri yapacak meslektaşımızın 500 gününün 150’si tıp konulu olmalı, bu 150 günün 50’si de nöroloji alanında ve/veya benzer düzeyde ilaç lansmanlarıyla ve uzman panelleriyle geçmiş olmalıdır. Uzman panellerinde gelecek sofistike sorulara eşzamanlı çevirmek, kapsamlı tıp bilgisi gerektirir. Ayrıca bir Türkçeye, bir İngilizceye doğru, derin medikal konulara insanın dilinin dönmesi bile, eğer alandan gelmiyorsa, neredeyse imkansızdır.

Sizce bu kriterler katı mı? Belki evet, çünkü Dragoman olmak ve Dragoman kalmak kolay değil.

Herkesin akışa uyduğu, sunumları küçük sapmalar dışında takip ettiği, belirli bir mantıksal ilerleyişi olan (ve dolayısıyla çevirmenin anlamadığı yerlerde akıl yürütebileceği), toplantının genellikle Türkçeye doğru çeviriyle geçtiği ve dinleyicilerin bir iki kontrollü sorusunun dışında soru cevaba yer olmayan kongre çevirmenliğiyle, çevirinin iki yönlü aktığı, sürekli soru cevapla ilerleyen, uzmanların multidisipliner konulara ve farklı etken madde etkileşimlerine değinecekleri, tartışmalı konulara girecekleri ve bunları latifelerle süsleyecekleri uzman panelleri zorluk açısından kat kat farklıdır.

İkisi de tıp konulu toplantıdır ama birisi ikinci derece zorluktayken, diğeri birinci derecede zordur ve önemlidir.

Medikal çeviri örneğini bilerek verdim ki konunun ciddiyeti anlaşılsın. Aslında spor çevirmenliği sanıldığından çok daha zordur. Terimlerini, deyişlerini bilmiyorsanız hentbolde veya binicilikte şaşar kalırsınız. O yüzden her çeviriyi, uzmanına vermek gerekir.

Çeviri Gün Sayıları ve Çevirmen Uygunluk Durumları

Dragoman 1., 2. ve 3. önem kategorisindeki işlere, A, B ve C uygunluk durumundaki konferans çevirmenlerini görevlendirir demiştik. Biraz daha açarken de not düşelim, bizim mevcut A grubumuz meslekte 10 yılını doldurmuş 1000 – 3000 gün arası deneyimi olan çevirmenlerden oluşuyor. 500, Dragoman’da A grubu olmanın alt limiti, yanlış anlaşılmasın.

A grubu, yukarıda da bahsettiğimiz gibi en az 500 gün toplam iş deneyimi (bu işlerin önemli bir kısmı 1. zorluk kategorisindeki işler olmalıdır), en az 50 gün gideceği konuda iş deneyimi veya 150 gün benzer/ilgili konularda çalışmış olmalıdır.

B grubundaki konferans çevirmenleri en az 300 gün simultane veya ardıl çeviri deneyimine ve gidecekleri konularda 5 – 15 gün deneyime sahip olanlardır.

C grubu ise en az 150 gün genel konferans çevirisi deneyimi olan meslektaşımızdır. 150 günün altındaki her isim bizim için stajyer çevirmen kategorisindedir. Genç meslektaşlarımızı piyasada, belediyelerde, bakanlıklarda, kurumsal firmaların muhtelif departmanlarında veya televizyon kanallarında ön deneyim kazandıktan sonra Dragoman’a iş başvurusu yapmaya davet ediyoruz.

Mesleğe yeni başlayanlara bu kriterler katı gelmesin. 150 gün dediğiniz, bir konferans çevirmenin kariyerindeki ilk eşiktir belki ama yıllar geçtikçe ve siz yüzlerce işe gittikçe, 50 gün, 100 gün sadece birer nokta kadar kalır. Dragoman 13 yıllık bir firma; çevirmenlerimiz 20+ yıldır meslekteler. Sorsanız, 1000, 2000 hatta 3000 işgünü olan dostlarımız var.

Türkiyenin ve dünyanın en önemli kurumlarıyla çalışan Dragoman, doğal olarak en deneyimli, en seçkin isimlerle dil hizmetleri vermeyi tercih ediyor. Yetenekli ve gayretli genç meslektaşlarımızdan ise, mesleğe, işine ve meslektaşlarına saygısı ve sevgisi daha yüksek olanlara, uygun görevler çıkarsa şans tanıyoruz.

Kabin ekibini nasıl kuruyoruz?

Simultane çeviride kabin içerisinde iki çevirmen (bazen üç) çalışır, biliyorsunuz. 1., 2. ve 3. kategori işlerde kabin ekibini nasıl kurmak, hangi çevirmenleri seçmek gerekir?

1. kategori işlerde AA ekip kurarız; yani aynı kabindeki iki çevirmen de A grubudur. 1. kategori işlerde asla C grubu çalışamaz, B grubu çevirmenlerde de seçici ve dikkatli olmak, çevirmen önceden hazırlanması için zaman tanımak ve diğer A grubu çevirmenden onay almak gerekir.

2. kategori işlerde eğer AA isimler uygun değilse veya deneyimini artırıp A grubuna yükseltmek istediğimiz, değer verdiğimiz bir meslektaşımız varsa, A grubu dostumuzdan onay almak kaydıyla AB ekip kurabiliriz. Bu sayede B grubundan ümit vaat eden bir profil deneyimini artırmış olur. Yeterince çok ve sık A grubuyla çalışmayan B grubu çevirmeni bekleyen büyük bir risk vardır; kendi çeviri düzeyine alışır, müşterileri de genellikle memnunsa algılarını kapatır ve gelişime kapalı kalır. Kabindaşları ya kendileri de aynı sevyede olduğundan fark etmezler veya bu tür bir yüzleşmeye girmekten çekinirler ve sanki hiçbir eksiği yokmuş gibi yüzüne gülerler. Uzun süre aynı kişi veya kişilerle çalışan B grubu konferans çevirmenlerinin bir müddet sonra gelişimleri durabilir; A grubundaki incelikleri göremez hale gelebilirler. Eğer siz de uzun süre aynı isimlerle kabindaşlık yaptıysanız, Avrupa’daki uzman çevirmen workshoplarına katılıp yeniden öğrencilik günlerinize dönmenizi öneririm. Eş seviyedeki meslektaşlarla geçecek yoğun bir öğrencilik temposu algılarınızı tekrar açacaktır. Avrupa’ya gidemiyorsanız, sesinizi kaydedip, objektifliğine ikna olduğunuz simultane çevirmen kriterleriyle kendi çevirinizi kıyaslayın. Çevirirken fark edemediklerinizi, eleştirel bakışla kendinizi dinlerken hemen tespit edeceksiniz.

3. kategori işlerde BC ekip kurmayı öneririz. CC diye bir ekip olmaz. İki yeni çevirmeni aynı işe gönderme riski alınmaz; alınmamalıdır. Hem gençler sahipsiz ve rehbersiz kalırlar, hem de müşteriler kendilerini ciddiye almadığımızı düşünerek şikayetçi olabilir. AC’yi çok tercih etmeyiz çünkü öncelikle A grubu çevirmen, deyim yerindeyse, C grubu çevirmenle uğraşmayı istemez; öte yandan C grubu tercüman için bir A grubu çevirmen ulaşılamaz derecede iyi gelir ve bu genç çevirmenin morali bozulabilir. Veya tersine, 3. kategori işler basit olduğu için C grubu çevirmen kendisini A grubuyla karşılaştırma ve ne yazık ki eşdeğer görme yanılgısına düşebilir. Basit iş adı üstünde, A olsan en fazla birkaç şık kelime kullanırsın, daha az terlersin, yüzün hiç kırışmaz o kadar. Çünkü iş basittir, ve kuş kondurulacak bir yanı yoktur. Organizatör de bu tür durumlarda yanılır ve bu simultane denen işi falanca genç çevirmen de yapıyormuş, bak aralarında fark yok, sözüm meclisten dışarı, dinazorlar boşuna hava yapıyorlar diye düşünür. Ne büyük yanılgı.

En doğrusu, A grubuna çıkmışken 3 kategori işleri kabul etmemek, etmek gerekiyorsa da başka bir A veya B ile gitmektir.

Özetleyecek olursa, her işe en uygun profilde konferans çevirmeni görevlendirmek esastır. Kriterler ilk bakışta katı görülebilir ama simultane çeviri gibi kritik bir görev için çevirmen seçimini ciddiyetle yapmak gerektiği de açıktır.

500 günü tamamlayan otomatikman her işte A grubu ilan edilmemelidir. Tıpta A olan, hukuk da C bile olmayabilir; hatta kendisi hukuk işlerini tercih etmeyebilir. Konferans çevirmenin toplam işgünü birinci kriterse, konu deneyimi de ikinci kriterdir.

500 günün sadece konu ve terim bilgisi deneyimi getireceğini düşünürseniz yanılırsınız. Konferans çevirmeni için bilgi kadar görgü de önemlidir. Nerede nasıl davranılır, nasıl kıyafet seçilir, hangi kriz anında hangi tonda durum yönetilir gibi daha sayısız inceliği insan ancak yaşadıkça öğrenir. Her işte olduğu gibi, yaşanmışlığın kıymeti apayrıdır.

2. ve 3. kategori işlerde, yani daha düz ve basit içerikli ve yerel ölçekli toplantılarda iyi performans gösteren çevirmenler önceden planlamadan ve yanlarında A grubu isimler olmadan 1. kategori işlere verilmemelidir.

Basamak atlanmamalıdır; yani C grubunda iyi diye hemen A grubunun yanına verilip yanında hızla yetişeceği sanılmamalıdır. Çoğunlukla öyle olmaz ve ters teper. Önce 3. kategori işlerde, sonra 2. kategoride iyice pişip, B grubuna yükseldikten sonra, 300-400 gün deneyimin ardından 1. kategori işler kabul edilmelidir.

Bu makale, Dragoman geleneğinin ve deneyimlerinin özetidir. Kriterlere uyulmadığında ve orantısız riskler alındığında müşterilerin memnun kalmadığı, çevirmenlerin de birbirlerinden şikayetçi olduklarını üzülerek görmüşüzdür.

Dragoman gibi titiz olmayan şirketlerin işlerinde ne büyük sorunlar yaşandığını, çevirmenlerden memnun kalınmadığını çokça duyuyoruz.

Simultane çeviri ve ardıl çeviri konularında diğer makalelerimizi de okudukça göreceksiniz ki konferans çevirmeni görevlendirmek, seçici, deneyimli ve duyarlı koordinatörlerin yönetimiyle yapılabilir.

Yaklaşımımızı yeterince açıkladığımızı düşünüyoruz. Sorularınıza yanıt vermek, sizlerin de deneyimlerini ve değerli görüşlerini almak isteriz.

Yorum yapmak ister misiniz?

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.